دسامبر 4, 2020

رابطه هوش هیجانی و مهارت‌های ارتباطی با سلامت روان کارکنان اداره کل ورزش و جوانان …

گاردنر در جای دیگر می‌گوید: هسته هوش بین فردی، توانایی درک و ارائه پاسخ مناسب به روحیات، خلق‌وخو، انگیزش‌ها و خواست‌های افراد دیگر است، او می‌افزاید: کلید خودشناسی، همان آگاهی داشتن از احساسات شخصی خود و توانایی متمایز کردن آن‌ها و استفاده از آن‌ها برای هدایت رفتار خویش است. گاردنر، به یک نوع از هوش فردی بسیار اشاره کرده است، اما آن را چندان موشکافانه بررسی نکرده است و آن، نقش هیجان‌هاست. در واقع، تنها ایراد گلمن به گاردنر در همین‌جا نهفته است و آن، این است که چرا برای ایجاد و تقویت هوش بین فردی و درون فردی، نقش هیجان‌ها مورد غفلت واقع شده است و بیشتر بر شناخت تأکید می‌شود(گلمن،۱۹۹۵ ترجمه: پارسا،۱۳۸۷).
۲-۱۰- ابعاد هوش هیجانی از دیدگاه گلمن
– شناخت احساسات خود: خودآگاهی یا تشخیص احساس در همان زمان که در حال وقوع است، بخش مهم و کلیدی هوش هیجانی را تشکیل می‌دهد. توانایی کنترل و اداره لحظه به لحظه احساسات، نشان از درک خویشتن و بصیرت روانشناسانه دارد. ناتوانی در توجه به احساسات واقعی باعث محرومیت از خاصیت رهایی‌بخش آن می‌شود. کسانی که به احساسات و عواطف خود، اطمینان بیشتری دارند، زندگی را با مهارت بهتری هدایت می‌کنند و شناخت عمیق‌تری از احساس واقعی خود نسبت به شغلی که می‌خواهند انتخاب کنند، به دست می‌آورند.
– کنترل احساسات: کنترل و اداره احساسات(مناسب بودن آن‌ها در هر موقعیت) مهارتی است که بر پایه خودآگاهی شکل می‌گیرد. کسانی که از اداره و کنترل احساسات خود عاجزند، دائماً در وضعیت اضطراب و افسردگی قرار دارند.
– برانگیختن و به هیجان آوردن: هدایت احساسات در جهت هدف خاصی برای تمرکز توجه، ایجاد انگیزه در خود برای تسلط بر خویشتن و خلاقیت، بسیار مهم است. کنترل احساسات زمینه‌ساز هر نوع مهارت و موفقیت است و کسانی که قادرند احساسات خود را به موقع برانگیزانند، در هر کاری که به آنان واگذار شود، سعی می‌کنند مولد و مؤثر باشند.
– شناخت احساسات دیگران: توانایی دیگری که بر اساس خودآگاهی عاطفی شکل می‌گیرد، همدلی با دیگران است،‌ که نوعی مهارت مردمی محسوب می‌شود. کسانی که همدل و غمخوار دیگران هستند، با پیام‌های اجتماعی مشخصی که بیانگر نیاز و خواسته دیگران است، آشناترند. این‌گونه اشخاص برای مشاغلی چون پرستاری، آموزگاری، فروشندگی و مدیریت مناسب‌ترند.
– تنظیم روابط دیگران: هنر مراوده و ارتباط با مردم، به مقدار زیاد مهارت کنترل و اداره احساسات دیگران است. این مهارت نوعی توانایی است که محبوبیت، قوه رهبری و نفوذ شخصی را تقویت می‌کند. کسانی که در این مهارت‌ها برتری داشته باشند، در هر گونه فعالیت اجتماعی موفق خواهند بود و در زمره ستارگان اجتماعی قرار خواهند گرفت(لن گلی،[۴۰]۲۰۰۰).
۲-۱۱- شیوه‌های افزایش هوش هیجانی
اصل اساسی در موضوع هوش هیجانی، مدیریت هیجان‌هاست. برای مدیریت هیجان‌ها ابتدا باید آن‌ها را شناخت و سپس شیوه‌های مدیریت آن‌ها در خودمان و دیگران را بیاموزیم. برای این کار به خودشناسی نیاز است. اصولاً  هر انسانی باید برای رسیدن به خودشناسی چهار موضوع را در خود شناسایی کند که عبارتند از:
– نقاط قوت: آن توانایی‌هایی است که در فرد وجود دارد. توانمندی‌هایی که هیچ ارتباطی به محیط پیرامون فرد ندارد. اعتماد به نفس شخص، میزان هوش شناختی و هوش هیجانی وی و… نقاط قوت شخص هستند.
– نقاط ضعف: دقیقاً کم و کاستی‌هایی هستند که در فرد وجود دارند و هیچ ارتباطی به محیط پیرامونی وی ندارند. ضعف اعتماد به نفس، احساس حقارت، تنبلی، خستگی روانی، ناامیدی و… نقاط ضعف فرد هستند.
– فرصت‌ها: نقاط قوت بیرونی فرد هستند. دوستان فرد، کتاب‌ها، روابط اجتماعی فرد، نقش و پایگاه اجتماعی فرد، رسانه‌ها و… فرصت‌های فرد هستند.
-تهدیدات: ضعف‌هایی هستند که در بیرون از فرد وجود دارند. داشتن روابط اجتماعی ضعیف، مشکلات کلان اقتصادی- اجتماعی، کاهش سرمایه‌های اجتماعی و… نقاط ضعف فرد هستند(نوری، ۱۳۸۴).
اگر فردی این چهار جنبه از زندگی خود را بشناسد، بی‌تردید خواهد توانست به هیجانات خودش هم وقوف پیدا کند. خواهد توانست هیجانات خود را بشناسد و سپس برای مدیریت آن‌ها تلاش کند. اصلی‌ترین شیوه افزایش هوش هیجانی شناخت هیجانات است. با شناخت هیجان‌ها می‌توان آن‌ها را مدیریت کرد. هر چقدر که تمرین بیشتری برای مدیریت هیجان‌ها انجام شود، همان‌قدر آن‌ها بیشتر تحت کنترل در خواهد آمد. اینکه فردی بداند چه چیزهایی او را خشمگین می‌کند. از چه چیزهایی می‌ترسد، عوامل غمگین و شاد کردنش کدامها هستند و… می‌تواند یک فضای ایمنی برای خود ایجاد کند و خود را در معرض این عوامل قرار ندهد و اگر در این فضاها قرار گرفت چون خودآگاهانه عمل می‌کند می‌تواند فضا را به آسانی مدیریت کند. وقتی در هر شرایطی بتوان خودآگاهانه رفتار کرد و اختیار خود را دست هیجانات داده نشود، می‌توان آن‌ها را مدیریت کرد. وقتی بتوان هیجانات خود را مدیریت کرد فرد به آرامشی می‌رسد که به وی قدرت مدیریت هیجان‌های دیگران را می‌دهد. با انجام مداوم این رفتار، هوش هیجانی انسان افزایش‌یافته، روابط اجتماعی بهتری برقرار خواهد کرد(نوری، ۱۳۸۴).
۲-۱۲- مهارت‌های ارتباطی
مدیران در سازمان‌ها بیش از هر چیز با انسان‌ها سروکار دارند به همین سبب اداره مؤثر سازمان‌ها وظیفه‌ای مشکل و پیچیده است، به گونه‌ای که مهارت فنی صرف برای آن کفایت نمی‌کند، بلکه علاوه بر آن مدیران باید از مهارت‌های ادراکی(توانایی فهمیدن پیچیدگی‌های کل سازمان) و متناسب با حیطه مسؤولیت خود، از مهارت انسانی زیادی برخوردار باشند تا بتوانند بر رفتار کارکنان تأثیر بگذارند.(۱) ارتباط مؤثر با افراد و درک انگیزه‌های آنان باعث توفیق مدیریت در انجام وظیفه رهبری و هدایت خواهد شد. ارتباط، سازوکاری است که روابط انسانی بر اساس آن به وجود می‌آید و تمام مسائل فکری و وسایل انتقال و حفظ آن در زمان و مکان بر پایه آن توسعه پیدا می‌کند.(۲) ارتباطات فرآیندی است که فعالیت‌های فردی و گروهی و مراوده‌ها برای افزایش اثربخشی از طریق آن هماهنگ می‌شود.(۳) مدیریت نیز کار با افراد و گروه‌ها و استفاده از دیگر منابع به منظور نیل به اهداف سازمانی است.(۴) بر این اساس مدیران سطوح مختلف، مسئول ایجاد ارتباطات صحیح در سازمان هستند، بنابراین باید از کم و کیف فرآیند ارتباطی آگاه باشند و نحوه برقراری ارتباطات مؤثر را بدانند.(۵) اگر مدیران واحدهای بهداشتی علاوه بر دانش از مهارت‌های کافی برخوردار باشند، بدون تردید نظام بهداشتی نیز از اثربخشی، کارایی و اعتبار بالایی برخوردار خواهد بود. یکی از این مهارت‌ها، فن رفتار با کارکنان یا به سخن دیگر “مهارت ارتباطی”است(یوسفی، ۱۳۹۰).
۲-۱۳- تعریف مهارت‌های ارتباطی
مهارت ارتباطی یکی از مهارت‌های مهم و به منزله ابزار کار مدیران است، که در موفقیت و اثربخشی آنان تأثیر به سزایی دارد. مهارتهای مدیریت در قلمرو ارتباطات به چهار دسته تقسیم شدهاند:
مهارت اطلاع‌رسانی: یعنی ایجاد فرصتی که در آن کارکنان بر اساس یک برنامه زمانی از اطلاعات مربوط به تصمیمات، تغییرات و سایر موارد آگاهی یابند.
مهارت شنودی(گوش دادن): یعنی توانایی مدیر در توجه به پیشنهادها یا سؤالات دیگران و درک آن‌ها.
مهارت کلامی: یعنی گفتگو با کارکنان به صورت فردی یا گروهی، و برگزاری نشست‌های مؤثر.
مهارت نوشتاری: یعنی نگاشتن روشن، مؤثر و انتخاب سبک نوشتاری و لحن مناسب برای ارتباطات کاری رسمی و غیررسمی(یوسفی، ۱۳۹۰).
۲-۱۴- مهارت‌های چهارگانه ارتباطات
مجموع روابطی را که از طریق گفتن و گفتگو حاصل می‌شود ارتباط کلامی می‌گویند. برای اینکه در شغل خود موفق بود باید از کلمات با دقت استفاده کرد. هر کلمه‌ای احساسات، عواطف خاص و عملکرد متفاوتی را در افراد برمی‌انگیزد. اگر کلمات در جا و مکان مناسب خود بکار برده شوند به سرعت برق بر جسم و روح افراد تأثیر می‌گذارند.
گفتنسخن گفتن فن یا هنری است که آدمی به وسیله آن بر دیگران تأثیر می‌گذارد. دیگران را ترغیب و اقناع می‌کند و همواره در مراودات اجتماعی کاربرد دارد. در اولین لحظه برقراری ارتباط فرد با سلام و یا احوال‌پرسی قدرت بیان خود را نشان می‌دهد. اینکه چقدر با صلابت سلام کند یا از روی ترس یا ناراحتی و یا چیز دیگری، وضعیت روحی فرد را نشان می‌دهد. گفتن در بین مهارت‌های چهارگانه بیشترین کاربرد را دارد و برای برقراری ارتباط مهم تلقی می‌شود. لذا بایستی در هنگام سخن گفتن و یا سخنرانی نکاتی را رعایت شود.
شنیدنسرچشمه بسیاری از مشکلات روزمره، عدم توجه به سخنان دیگران است. چرا که بسیاری اوقات افراد بدون اینکه بدانند دیگری درباره چه چیزی سخن خواهد گفت فکر می‌کنند همه چیز را می‌دانند. اندیشمندان بزرگ بر این باورند که (دو باید شنید و یکی باید گفت) از طرفی کسانی که خودشان را علم کل می‌دانند، اهمیت و ارزشی برای شنیدن قائل نیستند. در حالی که «شنیدن، بهره‌مندی از دانایی تمامی افرادی است که با آنان زندگی می‌کنند».
خواندنخواندن سومین مهارت ارتباطی است که به طور طبیعی آدمیان از ۶ سالگی آن را شروع می‌کنند، توانایی خواندن امتیازی است که انسان‌ها را به دو دسته باسواد و بی‌سواد تقسیم می‌نماید و مهارتی است که این فرصت را ایجاد می‌کند تا افراد توانند از اندیشه‌های انسان‌های بزرگ که عمدتاً” مکتوب است، بهره‌مند شوند. واقعیت این است که افراد چیزی درباره روش صحیح خواندن و مطالعه نمی‌دانند. با این حال نکات مهمی است که به افراد کمک می‌کند تا با درست خواندن به سوی یکی از اساسی‌ترین نمادهای خودشکوفایی، یعنی نوشتن حرکت کنند. هر کس هر مطلب یا هر موضوعی را وقتی برای دومین بار می‌خواند بهتر و عمیق‌‌تر درک می‌کند. بنابراین تکرار در مطالعه ابزاری مهم در یادگیری است. برای مطالعه فعال، نوشتن نکات مهم در حین خواندن ضروری است. خواندن بدون یادداشت‌برداری علت مهم فراموشی است.
نوشتنزبان و خط، عمده‌ترین شیوه‌های ارتباط کلامی است و انسان‌ها برای بیان احساسات بیشتر از زبان و برای ابراز افکار عمدتاً” از خط یاری می‌طلبند. توسعه علمی جهان نیز مدیون اختراع چاپ است که به تکثیر و توسعه افکار و نوشته‌های آدمیان انجامیده است(حسین چاری، ۱۳۸۹).
۲-۱۵- گوش دادن به عنوان اساسی‌ترین وسیله ارتباط
اساسیترین وسیله ارتباط انسانی شنیدن است. اگر مهارت شنیدن وجود داشته باشد، ارتباط خوب حاصل شده است. در اکثر موارد روابط از آنجایی آسیب می‌بینند که یک طرف رابطه یا هر دو طرف درست نمی‌شنوند. اما شنیدن درست چیست؟ گوش دادن فعال که این همه روی آن تأکید می‌شود چه معنایی دارد؟ آیا هر گوش دادنی درست و فعال است؟ پس چرا روابط آسیب می‌بینند؟(بشارت، ۱۳۸۸).
تعریف چندان دقیق و درستی از گوش دادن فعال در دسترس نیست. فقط چند توصیه برای بهبود شنیدن در دست می‌باشد. اینکه با تمرکز همراه است. اینکه شنونده با فضای باز ذهنی برخورد می‌کند. اینکه حالت نشستن یا ایستادن شنونده چگونه باید باشد/ اما هیچ‌کدام این‌ها معنای گوش دادن فعال را نمی‌دهد. به نظر می‌رسد اصولاً تعریف خاصی برای درست شنیدن وجود نداشته باشد. یا به بیان دیگر نمی‌توان گفت درست شنیدن چگونه است(بشارت، ۱۳۸۸). اما گوش دادن نادرست را می‌شود شناخت و برای اینکه درست شنید، باید ۵ نوع شنیدن را از روابط بین فردی حذف کرد، که عبارتند از:
شنیدن کلیشه‌ای: در این نوع شنیدن، شنونده در فضای شنیدن حاضر نیست. او در اعماق ذهن خویش است اما از کلماتی کلیشه‌ای که گوش دادن را القا می‌کند استفاده می‌کند تا به گوینده نشان دهد که در حال گوش کردن به سخنان اوست. کلماتی مثل: بله، آهان، عجب و… معمولا این حس را القا می‌کنند که در حال گوش کردن به گوینده است. برای همین حتی اگر در فضای گفتگو نباشد گفتن این کلمات کلیشه‌ای باعث می‌شود که گوینده احساس کند در حال گوش دادن به او می‌باشد.
شنیدن فیلتریدر این نوع شنیدن، شنونده مطالب و موضوعاتی را که مغایر ارزش‌های اوست نمی‌شنود و فیلتر می‌کند. امروزه اهمیت ارزش‌های آدم‌ها به خوبی روشن شده است. در دانش تعلیم و تربیت این بحث مطرح است که اگر دانشی با ارزش‌های انسانی سازگار نباشد معمولا آموخته نمی‌شود. همچنین است حرف‌ها و سخنانی که با ارزش‌های افراد سازگار نیستند معمولا شنیده نمی‌شوند.
شنیدن تمرینی: در این نوع شنیدن، شنونده به جای تمرکز روی حرف‌های گوینده، به تمرین پاسخ خای خود می‌پردازد در حالی که گوینده پیام را انتقال می‌دهد، شنونده بدون آنکه به محتوای پیام و ادراک آن بیندیشد در اندیشه این است که در جواب هر پیام چه پیام مناسبی ارسال کند. در نتیجه قسمت اعظم پیام گوینده فقط حس شده و ادراک نمی‌شود.
شنیدن همراه با ارزیابی: در این نوع شنیدن، شنونده توجه چندانی به محتوای پیام ندارد بلکه در تلاش ارزیابی گفته‌های شنونده است. ارزیابی از این دست که مثلا این حرف را چرا می‌زند یا از چه کسی یاد گرفته و یا منظور نهانش از گفتن این سخن چه بوده است.
شنیدن ضبط‌صوتیدر این نوع شنیدن، شنونده مثل یک ضبط‌صوت عمل می‌کند و هیچ انعکاسی به حرف‌های گوینده ندارد. اهمیت انعکاس امروزه کاملاً شناخته‌شده است. اگر انعکاس نداشته باشد و احساسات و هیجانات خود را نسبت به گوینده و سخنانش نشان ندهد بی‌تردید رابطه آسیب خواهد دید(بشارت، ۱۳۸۸).
۲-۱۶- ده نکته برای ارتقای مهارت‌های ارتباطی   
برقراری ارتباط مهارتی است که هر کسی از آن بهره‌ای دارد. با ارتباط داشتن با دیگران می‌توان دیدگاه‌ها و اندیشه‌ها را به افراد منتقل کرد و از نظرات و افکار دیگران نیز سود برد.
– شنیدن: برخی افراد فکر می‌کنند تنها با مهارت بی‌نظیرشان در صحبت کردن می‌توانند در برقراری ارتباط با دیگران موفق شوند. اما ظاهراً این افراد فراموش کرده‌اند که شنیدن فاکتور بسیار مهمی در مهارت‌های ارتباطی است. تا زمانی که شنونده خوبی نباشند، در ارتباط برقرار کردن با دیگران هم توفیقی کسب نخواهند کرد. برای اینکه شنونده خوبی بود باید علاقه خود به آگاهی از دیدگاه دیگران را نشان داد، از پرت کردن حواس طرف مقابل پرهیز کرد، اگر حافظه فرد چندان مورد اطمینان نیست، یادداشت‌برداری کند، حرف دیگران را قطع نکند و پیش از پایان صحبت طرف مقابل درباره حرف‌هایش قضاوت نکند.
– خواندن: مطالعه و خواندن، به فرد کمک می‌کند تا درک بهتری از زبان، دستور زبان و فرم جملات داشته باشد. مطالعه نقش مهمی در شناخت اصطلاحات صنف‌های گوناگون، باز شدن پنجره ذهن به روی چشم اندازه‌ای نو، یادگیری مطالب مختلف، افزایش خلاقیت ایفا می‌کند. همچنین با مطالعه کردن قادر خواهد بود گوینده توانایی باشد. در یک کلام خواندن به تقویت مهارت‌های ارتباطی فرد کمک شایانی می‌کند.

این مطلب را هم بخوانید :  فایل دانشگاهی - مطالعه تطبیقی و ویژگی های حق بر غذای کافی در ایران و ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.