ژانویه 27, 2021

جستجوی مقالات فارسی – تأثیر جهل در احکام فقهی و قوانین حقوقی و کیفری- قسمت ۱۴

شاید بشود گفت ، در راستای همین کلام و توصیه امیر مومنان ( ع ) است که شاعر پر آوازه ایران یعنی ناصر خسرو گفته است :
چه خوش گفت آن خردمند سخندان که روی از صحبت نادان بگردان
درخت انس نادان برنیارد حضورش جز که دردسِر نیارد [۱۲۵]
سه ) بروز فساد در جامعه
همان گونه که عالِمِ فاسد می تواند عالم را فاسد کند ، انسان جاهل نیز می تواند عالَمَی را گرفتار جهل خود نماید.
حضرت علی ( ع ) در طی نامه ای به معاویه می نویسد « ای معاویه ! گروهی بسیار از مردم را به هلاکت کشاندی و با گمراهی خویش فریبشان دادی و در موج سرکشی دریای جهالت خود غرقشان کردی که تاریکی ها آن ها را فرا گرفته و در موج انواع شبهات غوطه ور گردیدند ، از راه حق به بیراهه افتادنند و به دوران جاهلیت گذشتگان روی آوردنند و به ویژگی های جاهلی خاندانشان نازیدند.
ای معاویه ! در کارهای خود از خدا بترس و اختیارات را از کف شیطان درآور که دنیا از تو بریده و آخرت به تو نزدیک شده است. [۱۲۶] »
در این گفتار به بررسی گوشه ای از پیامدهای مخرب فردی و اجتماعی جهل پرداختیم ، بر تک تک افراد و جامعه بشری است که به فکر ریشه کنی و زدودن اثرات این بیماری برآیند و جامعه خود را از مواجه شدن با پیامدهای سوء آن برهانند.
« راه های عملی جهل زدایی »
یک ) تحقیق و تبیین :
یکی از راه های زدودن جهل ، تحقیق و تبیین است :
« یا ایها الذین آمنوا انحاءکم فاسق بنبا فتبینوا انتصیبوا قوماً بجهاله فتصبحوا علی ما فعلتم نادمین » [۱۲۷]
« ای کسانی که ایمان آورده اید ! اگر شخصی فاسقی خبری برای شما بیاورد ، درباره آن تحقیق کنید ، مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید و از کرده خودپشیمان شوید. »
این که در آیه شریفه دستور به تحقیق و بررسی خبر فاسق را به عدم ضرر رساندن به برخی افراد تعلیل نموده ، لازمه این امر در حقیقت ، رفع جهالت است. [۱۲۸]
دو ) پرسش از اهل ذکر
« و ما ارسلنا من قبلک الا رجالا نوحی الیهم فسئلوا اهلا لذکر انکنتم لا تعلمون [۱۲۹] »
« و پیش از تو ، جز مردانی که به آن ها وحی می کردیم ، نفرستادیم ! اگر نمی دانید ، از آگاهان بپرسید. »
درست است که طبق احادیث و آیات دیگر ، مراد از اهل ذکر ائمه اطهار می باشند ، اما این اختصاص با عمومیت آیه منافات ندارد. به این که اهل بیت ( ع ) مصداق اتم و اکمل باشند.
بنابراین پرسش از اهل خبره برای جاهل ، به حکم عقل بوده و رجوع جاهل به عالم در حقیقت ، ارشاد به حکم عقلی است. [۱۳۰]
سه ) بصیرت و بینش
یکی دیگر از راه هایی که برای مقابله با جهل و جهالت می توان از قرآن کریم استخراج کرد ، کسب بینش و بصیرت می باشد ؛ چرا که ثمره عدم بینش ، جهل و نادانی است :
« و مثل الذین کفروا کمثل الذی ینعق بما لا یسمع الا دعاء و یداء صم بکم عمی فهم لا یعلقون » [۱۳۱]
« مثل ( تو در دعوت ) کافران ، بسان کسانی است که ( گوسفندان و حیوانات را برای نجات از چنگال خطر ) صدا می زند ، ولی آن ها چیزی جز سر و صدا نمی شنوند ( و حقیقت و مفهوم گفتار او را درک نمی کنند. این کافران ، در واقع ) کر و لال و نابینا هستند از این رو چیزی نمی فهمند. »
منظور از کری ، گنگی و کوری در این جا بُعد معنوی و روحانی است که همان بینش و بصیرت بوده که نتیجه آن ، منتفی شدن عقل و عدم تمییز و تشخیص خواهد بود ، و راه درمان این جهالت ، کسب بینش و بصیرت است. [۱۳۲]
چهار ) تمسک و استعانت از خدای متعال :
تمسک و استعانت از پروردگار می تواند یکی از راه های علاج جهل باشد. قرآن کریم در جریان داستان حضرت یوسف ( ع ) از زبان آن حضرت بیان می کند.
« قال رب السجن احب الی مما یدعوننی الیه تصرف عنی کیدهن اصب الیهن و اکن من الجاهلین » [۱۳۳]
از آن جایی که حضرت یوسف ( ع ) می داند که در همه حال مخصوصاً در مواقع بحرانی جز به اتکا لطف پروردگار ، راه نجاتی نیست ، خودش را با این سخن به خدا می سپارد و از او کمک می خواهد و می فرماید :
« خداوندا من به خاطر رعایت فرمان تو و حفظ و پاکدامنی خویش از آن زندان وحشتناک استقبال می کنم و می فرماید : خدایا کمکم فرما ، نیرویم بخش ، بر قدرت عقل و ایمان و تقوایم بیفزا تا بر این وسوسه های شیطانی پیروز گردم و از جاهلان نباشم. »
و یکی دیگر از راه های عملی جهل زدایی
پنج ) پیروی از قرآن است :
تا آن جایی که امام زین العابدین در صحیفه سجادیه در ذیل دعای ختم قرآن می فرماید :
« و جعلته نورا نهتدی من ظلم الظلاله و الجهاله باتباعه و شفاء لمن انصت بفهم التصدیق الی اشتماعه » [۱۳۴]
« … و آن را نور و روشنایی گردانیدی که ما به پیروی از آن از تاریکی های گمراهی و نادانی راه می یابیم و شفا و بهبودی برای کسی که فهمیدن آن را از روی تصدیق و باور نمودن خواسته »
در این جا می توان گفت قرآن مجید بیماری های صعب العلاج تری ( نسبت به جهل ) را مورد علاج قرار داده است و نسخه شفابخش ارائه کرده است.
به عنوان مثال با پدیده بت پرستی و شرک که از بدترین و زشت ترین مریضی های بشر در طول تاریخ بوده ، به شیوه های مختلف به مبارزه و معالجه پرداخته است.
بنابراین برای ریشه کنی جهل باید به سراغ قرآن کریم رفت و راه هائی که موجب هدایت بشر می شوند را شناسایی کرد و از قرار گرفتن در مسیرهائی که موجب سقوط می شوند ، جلوگیری کرد.
و هم چنین یکی دیگر از راه کارهای عملی جهل زیادی صبر و استقامت است اما هرگز نباید از هدایت جاهلان مأیوس شد.
و در آخر راه های مرحوم نراقی در عرصه جهل زدایی :
ایشان در بیان معالجه جهل بسیط معتقد است که از سه راه می توان به درمان آن پرداخت :
« یک ) این که متوجه شود که جهل امری قبیح است چرا که انسان ، انسان حقیقی نیست و مجازاً به او انسان اطلاق می شود چرا که برتری انسان به سایر حیوانات به خاطر ادراک اوست و در صورتی که انسان آگاهی نداشته باشد ، پس چه امتیازی می تواند بر حیوانات داشته باشد ؟
دو ) توجه و دقت به مذمت هایی که در بشریت مقدس درباره جهل آمده است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.