نوامبر 30, 2020

جستجوی مقالات فارسی – تأثیر جهل در احکام فقهی و قوانین حقوقی و کیفری- قسمت ۱۱

چهار ) تقلید کور کورانه از نیاکان
یکی دیگر از زمینه های جهل در میان امت ها ، تبعیت کورکورانه و غیر معقول از آباء و اجداد بوده است.
روشن است که تجارت گذشتگان و استفاده از دستاوردهای علمی و فرهنگی آن ها می تواند بسیار سازنده باشد و فرد و جامعه را در مسیر تکاملی او یاری کند.
هم چنین توجه و شکل پذیری اخلاق پسندیده و صفات نیکوی امت های گذشته نیز می تواند نقش به سزایی در جامعه داشته باشد و به عنوان ابزاری کارآمد در رشد و تعالی مورد استفاده قرار گیرد.
اما سخن در مورد تبعیت کورکورانه و بی چون و چرا و بدون فکر و اندیشه درباره اخلاق ، رفتار ، اعتقادات و سیره عملی گذشتگان و پدران می باشد به چیزی که باعث بروز جهل می شود و باعث بروز و به وجود آمدن زمینه های جهالت می شود ،چیزی که در دین مبین اسلام و حتی نزد هر انسان با معرفت و اندیشمندی امری مذموم و منفور است.
قرآن کریم در بیان این واقعیت تلخ که هنگامی که پیامبران الهی به سوی اقوام مختلف مبعوث می شدند و آن ها را به دین حق دعوت می کردنند ، مردم نمی پذیرفتند ، می فرماید :
« فقال الَمَلوُ الّذین کفروا مِن قومِهِ ما هذا اِلاّ بشرٌ مثلکم یرید ان یَتَفَضَّلُ علیکم ولو شاءَ اللهُ لَا نَزل ملائکه ما سَمعنِا بهذا فی آبائنا الاوّلین ». [۹۱]
« جمعیت اشرافی ( و مغرور ) از قوم نوح که کافر شده بودند گفتند این مرد بشری است هم چون شما که می خواهد به شما برتری جوید. اگر خدای خواست پیامبری بفرستد ، فرشتگان نازل می کرد ، ما چنین چیزی هرگز در نیاکان خود شنیده ایم. »
و در جای دیگر می فرماید : « قالوا یا شعیبُ اَصلواتُکَ تَامرُکَ ان نَترکَ ما یَعبُدُ آباونا اوان نَفعَلَ فی اَموالِنا ما نشاوا اِنَّکَ لَاَنتَ الحَلیمُ الرَّشید ». [۹۲]
« گفتند آیا شعیب ایا نمازت تو را دستور می دهد که ما آنچه را پدرانمان می پرستیدند ترک گوییم ؟ و آنچه را می خواهیم در اموالمان انجام ندهیم؟ تو مرد بردبار و رشیدی هستی. »
در قرآن کریم ایاتی که در این مورد وجود دارد به ده ها آیه می رسد که همگی بیانگر تبعیت و حتی تعبد کورکورانه امت ها نسبت به عقائد و اخلاق و روش نیاکان خود است.
نکته تعجب انگیز این است که میان امت « نوح (ع ) » و « شعیب ( ع ) » و « صالح ( ع ) » و « موسی ( ع ) » و حضرت خاتم انبیاء « محمد مصطفی ( ص ) » چقدر فاصله زمانی وجود داشته است اما متأسفانه جواب مشرکان باز هم همان معنا و مفهوم و همان جمله است.
این نشان دهنده این است که گذشت زمان و طی شدن قرون متمادی هنوز نتوانسته بود ریشه های جهل و نادانی را بسوزاند.
خلاصه این که زمینه های جهل متعدد و گوناگون اند که در این گفتار فقط چند عامل و زمینه را به بحث گذاشتیم.
البته زمینه های متعدد دیگری را نیز می توان برای ریشه یابی جهل ذکر کرد ، از جمله کمی سواد و دانش و معلومات و یا لجاجت بی حد و حصر نوع بشر و هم چنین روحیه گناه و نافرمانی ، که همگی می توانند به گونه ای در ایجاد و یا در دامن زدن و ثبات بیش تر جهل در جامعه نقش داشته باشند.
البته تحقیق و تفحص بیش تر می توان به تعداد این عوامل افزود که به جهت پرداخت به مباحث بعدی به همین مقدار بسنده می کنیم.
« نشانه های مربوط به جهل »
خردمندی و بی خردی نشانه هایی دارد که بیش تر در حوزه عمل خود را نشان می دهد ، با نگاهی گذرا به احادیث و ایات می توان به این نشانه ها پی برد. مثلاً در وصیتی که امام موسی بن جعفر به هشام فرموده است ، یک ) « تکبر آلت دست جهل قلمداد شده است. [۹۳] »
و در جایی دیگر نیز دو ) « تجسس کردن در اموری که به فرد مربوط نیست » به عنوان یکی دیگر از نشانه های جهل معرفی شده است. [۹۴]
از نظر آیات قرآن می توان به
یک ) « استغناجویی » اشاره کرد یعنی این که فرد به علم و قدرت خویش چنان دل بسته باشد که گویی هرگز این علم ایشان به جهل و قدرت به ضعف و ثروت به فقر تبدیل نمی شود. [۹۵]
دو ) « احساس امنیت دروغین » : این افراد به جای این که قدرت خداوند را پناهگاه خود قرار دهند ، به شیاطین و استکبار جهانی رو می آورند و در سایه آنان احساس امنیت می کنند. [۹۶]
سه ) « مجادله و جدال های بی منطق و غیر عقلائی [۹۷] و هم چنین یاوه گویی [۹۸] »
در آیات قرآن و روایات نشانه های دیگری نیز برای بی خردی بیان شده است بنابراین با نگاهی به رفتارهای انسان می توان دریافت که در چه سطحی از خرد و خردوزی هستند و می توان به آن ها تکیه و اعتماد کرد و با آنان مشورت نمود.
۴ – ۲ – ۲ – گفتار چهارم – خصوصیات جاهدان
جهل یک بیماری است و شخص جاهل در واقع به عنوان یک فردی که از هر سو امراض بر جسم و روح او وارد شده است ، نیازمند مداوا است.
به طور طبیعی ، همان قدر که شناسایی عوامل جهل می تواند ما را در درمان این سرطان کشنده یاری دهد ، شناخت ویژگی های جاهلان نیز می تواند در این عرصه ، بسیار گره گشا باشد.
جاهلان خصوصیاتی دارند که در اثر شدت و ضعف جهل آن ها ، این خصوصیات نیز متفاوت می شود.
در این گفتار به شکل خلاصه و مطلوب به بیان این خصوصیات می پردازیم و تلاش داریم که از فرهنگ قرآن و سنت نهایت بهره راببریم.
« و اینک خصوصیات جاهلان : »
اولین خصصیتی که این گروه دارند و در زندگی آن ها به شکل محسوسی نمودار دارد این است که اهل معصیت و نافرمانی اند.
قرآن کریم در ذیل آیه ۳۳ سوره مبارکه یوسف در جریان داستان عبرت انگیز و اموزنده حضرت یوسف ( ع ) و همسر عزیز مصر به این مطلب می پردازد :
هنگامی که حضرت یوسف ( ع ) درخواست گناه از سوی همسر عزیز مصر را نپذیرفت ، چاره ای نداشت جز آن که به زندان برود ، لذا به خدای عالمیان عرض کرد :
« قال رب السجن احب الیّ مما یدعوننی الیه و الا تصرف عنی کیدهن اهب الیهن وا کن من الجا هلین ». [۹۹]
« یوسف گفت : پروردگارا ! زندان نزد من محبوب تر است از آنچه این ها مرا به سوی آن می خوانند و اگر مکر و نیرنگ آن ها را از من بازنگردانی قلب من به آن ها متمایل می گردد و از جاهلان خواهم بود. »
مشاهده می شود که حضرت یوسف ( ع ) به خدای عالمیان عرضه می دارد که اگر مکر و نیرنگ این انسان های گناه کار و نافرمان شامل حال من شود و تو مرا از آن ها نرهانی ، من نیز از جاهلان خواهم شد و اگر لطف تو نباشد ، من نیز گرفتار گناه و عصیان خواهم شد. روشن است انسان هایی که در مسیر ضلالت قدم برمی دارند و مشعل هدایت معرفت را در دست ندارند گرفتار جهل می شوند و در اثر ظلمت جهل نیز گرفتار معاصی می گردد.
سخنی از آخرین رسول الهی حضرت محمد ( ص ) که می فرماید :
« ان العاقل من اطاع الله و ان کان ذمیم المنظر حقیر الحظر و ان الجاهل من عصی الله و ان کان جمیل المنظر عظیم الخطر [۱۰۰] »
« عاقل کسی است که خدا را اطاعت می کند اگرچه بد چهره باشد و دارای منزلتی در جامعه نباشد و جاهل کسی ایت که خدا را عصیان می کند اگرچه خوش صورت باشد و دارای منزلت و بزرگی »
دو ) دوری از قرآن
مولای متقیان علی ( ع ) در نهج البلاغه از مردم جاهل به خدا شکایت می کند و می فرماید :
« الی الله اشکو من معشر یعیشون جهالا و یموتون ضلالا. لیس فهیم سلعه ابور من الکتاب اذا تلی حق تلاوته ولا سلعه انفق بیعا … و لا اغنی ثمنا من الکتاب اذا حرف عن مواضعه [۱۰۱] »

این مطلب را هم بخوانید :  تأثیر جهل در احکام فقهی و قوانین حقوقی و کیفری- قسمت ۱۲

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.