ژانویه 22, 2021

مقاله دانشگاهی – بررسی انواع صورخیال در شعر عاشورایی معاصر- قسمت ۴۳

یک بیشه شیر بود که روح غزال داشت
(گوشواره‌ی عرش، ص۲۰۱)

مصراع دوم بیت بالا از جمله مواردی است که شاعر تشبیهات کهنه را اندکی تازه‌تر می‌کند. چنانچه شاعر با آوردن ترکیب “روح غزال” به تشبیه تکراری “یک بیشه شیر بود” روحی تازه می‌بخشد.
این شاعر در جایی دیگر از حیوانات برای توصیف یزید استفاده می‌کند:
یزید کلمه نبود
دروغ بود
زالویی درشت
که اکسیژن هوا را می‌مکید.
مخنثی که تهمت مردی بود
بوزینه‌ای با گناهی درشت:
سرقت نام انسان.
(خط خون، ص۱۴۴)
گرمارودی و میرزایی ترکیب اضافی “چشم آهوانه” را که از تصاویر قدیم شعر فارسی است، در وصف حضرت علی اکبر u به کار می‌گیرند:

چشمان آهوانه‌ی او با نگاه شیر رخ چون شکوفه سرخ و لب از تشنگی سپید
(گوشواره‌ی عرش، ص۲۰۰)
گر چشم آهوانه‌ی او خون گرفته است صبح بهشت در نظرش مضمر است این
(دیروز می‌شوم که بیایی، ص۲۹۷)

در مجموع آن‌گونه که شاعران از درختان و گل و گیاه در تصاویر خود – به خصوص تصاویر استعاری – استفاده کرده‌اند، به عناصر جانوری نپرداخته‌اند. دکتر نرگس انصاری که همین عناصر را در شعر عاشورایی عرب نیز مورد بررسی قرار داده‌ است، اذعان می‌کند: «حضور برجسته‌ی عنصر گل و گیاه و طبیعت سر‌سبز در شعر فارسی و حضور پر‌رنگ حیوانات در شعر عربی را می‌توان نتیجه‌ی گذشته‌ی فرهنگی شاعران دو زبان دانست.» (عاشورا در آیینه‌ی شعر معاصر، ۲۳۷)
آن‌چه بیش از همه توجه تحلیل‌گر تصاویر شعری را به خود جلب می‌کند، استفاده‌‌ی مکرر شاعران عاشورایی از عناصر فلکی است. این عناصر نه تنها در شعر عاشورایی بلکه در وصف تمام معصومینu فراوان به کار گرفته شده‌اند. ریشه‌ی تصویر‌سازی‌ شاعران با اجرام نوری فلکی را به روشنی می‌توان در قرآن و ادعیه و احادیث جست. پرودگار در آیه‌ای محکم، خود را نور آسمان و زمین می‌خواند: } الله نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکَاهٍ فِیهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِی زُجَاجَهٍ الزُّجَاجَهُ کَأَنَّهَا کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ یُوقَدُ مِن شَجَرَهٍ مُّبَارَکَهٍ زَیْتُونِهٍ لَّا شَرْقِیَّهٍ وَلَا غَرْبِیَّهٍ یَکَادُ زَیْتُهَا یُضِیءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَى نُورٍ یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَن یَشَاءُ وَیَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ{ (نور، ۳۵)
در ادعیه و احادیث، امامان و پاکان را }و هُم مِن نُورٍ واحد{ (الهدایا لشیعه ائمه الهدی، ج۱، ص۵۱۰) می‌نامند که از همان سرچشمه‌ی نور، روشنی می‌گیرند و به زمینیان نور و روشنی می‌بخشند. همین اعتقاد‌ها و باور‌ها شاعران را به استفاده از مؤلفه‌های نور به خصوص به عنوان مشبه‌به برای پاکان دشت کربلا برانگیخته است:

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir