تغییر کاربری اراضی

دانلود پایان نامه

کاربری زمین را نمی رساند . گاهی از آن به عنوان کاربری کارکردی زمین نام می برند . چنین می نماید که کاربری زمین ، جنبه های فضایی همه ی فعالیتهای انسانی را برای رفع نیازهای مادی و فرهنگی او نشان میدهد (شکوئی ، ۱۳۸۷ : ۲۵۳) .
در طراحی برنامه های آماده سازی اراضی و روند های مرتبط با آن ، از جمله تفکیک و تخصیص زمین ، پیوسته باید توجه کرد که خصلت و ماهیت سکونتگاههای روستایی محفوظ بماند . چهره و ماهیت روستایی را می توان با توجه به جنبه ها و موارد مشخص به شرح زیر تعریف کرد :
خصلت و ماهیت روستایی به الگوهای کاربری زمین و توسعه اراضی در یک محدوده معین باز می گردد که عنصر روستایی آن در برنامه حاوی جنبه ها و موارد زیر می باشد :
• در آن فضای باز ، چشم انداز طبیعی و پوشش گیاهی بر محیط مصنوع و ساخته شده غلبه داشته است .
• مطابق آن شیوه زیستی سنتی و متعارف روستایی ، اقتصاد مبتنی بر فعالیتهای روستایی و فرصت های موجود و ممکن زندگی و فعالیت در محیط های روستایی محفوظ بماند .
• چشم انداز ظاهری را پدید آورد که بخه طور سنتی و همواره در عرصه ها و اجتماعات روستایی دیده می شود .
• کاربری مختل با کاربری زمین تخصیصی به حیات وحش متناسب باشد .
• از تبدیل نامناسب اراضی توسعه نیافته به توسعه های همراه با رشد نامناسب افقی با تراکم کم پرهیز و جلوگیری کند .
• از لحاظ خدماتی همه چیز را به حمایت ها و اقدامات دولتی منوط نکند .
• با اصول حفاظت از محیط طبیعی به ویژه حفظ منابع آن سطحی و زیر زمین و نیز توان تغذیه آن متناسب و سازگار باشد .
بدین ترتیب هر برنامه روستایی هدف هایی متناسب با شرایط خاص جامعه دارد و این اهداف برای هر روستایی متفاوت است . کاربری زمین مبتنی بر یافته هایی که از مطالعات وضع موجود جامعه ی روستایی هدف و نیازهای آینده توسعه ای آن و نیز شناسایی هدف های منطقه ای یا ملی بدست می آید ، تعیین می شود (مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۱۷۷) .
با توجه به وجود استثنائاتی در میان جامعه روستایی کشور در زمینه برخورداری از یک کاربری خاص که عمدتاً در شهرها وجود دارند ، یک گروه کلی با عنوان کاربریهای ویژه در نظر گرفته شده است که با ذکر عنوان کاربری مورد نظر در برگیرنده ی انواعی از کاربریهای زمین شهری و روستایی است که در همه رستاهای کشور وجود ندارد برای نمونه برخی ادارات دولتی مانند ادره ترویج کشاورزی با مراکز آموزشی مانند هنرستان کشاورزی ، در همه روستاهای کشور قابلیت استقرار ندارند ، ولی در بعضی روستاها ، چنین کاربریهایی دیده می وشد و یا استقرار فعالیت های نظامی در مقیاس وسیع در برخی روستاهای مرزی موضوعیت می یابد که چنین ویژگی خاص یک نقطه روستایی می باشد و از جمله استثنائات تعمیم ناپذیر است . در جدول ۲-۱ الگویی از طبقه بندی مناسب کابری زمین آمده است ، و در این الگو سعی شده که با توجه به سابقه دسته بندی کاربریها و نیز توجه به بار معنایی نام عناصر کاربری زمین و گروه های اصلی کاربری زمین ، دسته بندی شفاف و روشنی از کاربری ها صورت گیرد . گروههای کای کاربری زمین در بیشتر موارد بر اساس ماهیت عام عناصر مربوطه ، به دسته بندی های جزئی تر نیز تقسیم می شوند . در تعیین میزان کاربریهای مورد نیاز بویژه کاربری مسکونی که مهمترین آن است عواملی چون سبک زندگی ، نوع فعالیت اقتصادی ، قیمت زمین و عوامل طبیعی بویژه ناهمواری ها از اهمیت خاصی برخوردار است (مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۱۸۱).

جدول ۲-۱ –طبقه بندی کاربری های زمین در روستاها
کاربری (عملکرد و فعالیت )
عناصر (فضایی – کالبدی )
مسکونی
سکونت
تک خانواری – چند خانواری

سکونت –فعالیت
مسکونی –دامداری ، مسکونی – صنعتی ، مسکونی – باغداری ، مسکونی – تجاری
تجاری
عرضه ی کالا و خدمات
مغازه ، فروشگاه لوازم یدکی ، فروش سوخت ، داروخانه ، فروشگاه تعاونی روستا ، تعمیرگاه ، آرایشگاه ،خیاطی ، تجاری ، آهنگری ، بانک ، نانوایی ، آسیاب
آموزشی
آموزش رسمی
مهد کودک ، دبستان ، مدرسه راهنمایی ، دبیرستان ، هنرستان فنی کشاورزی

آموزش غیر رسمی
کلاس نهضت سواد آموزی ، آموزشگاههای هنری ، مذهبی ، فرهنگی
بهداشتی
خدمات بهداشتی – مراقبتی
گرمابه عمومی ، دستشویی عمومی ، مرکز خدمات بهزیستی ، مرکز نگهداری معلولین
درمانی
خدماتی – درمانی
خانه ی بهداشت ، درمانگاه روستایی ، مطب پزشک
تاسیسات و تجهیزات
تاسیسات و تجهیزات
منبع آب ، تصفیه خانه ، مرکز ذخیره سوخت ، ایستگاه تاسیسات گاز ، تاسیسات ثابت برق ، محل دفن زباله ، محل گردآوری موقت زباله ، پایانه ثابت مسافری ، گورستان
صنعتی
صنایع دستی
مرکز بافت قالی و گلیم ، مرکز کوزه گری ، کارگاه چوب تراشی

INLINE  تصمیم‌گیری مشارکتی

صنایع کارگاهی
مرکز ثابت تولید مصالح ساختمانی ، معادن شن و ماسه و معادن کاشی
مذهبی و اعتقادی
اماکن متبرکه ، مسجد ، حسینیه ، ذینبیه ، فاطمیه ، تکیه
فرهنگی و تاریخی
کتابخانه ، مرکز نمایش ، مرکز ثابت تجمع عمومی ، قلعه ، کاخ ، محوطه های تاریخی
گردش فراغتی
طبیعی
گردشگاه طبیعی

بوستان
پارک بازی کودکان

سرگرمی
باشگاه بازیهای رایانه ای
ورزشی
زمین فوتبال ، سالن تربیت بدنی
فضاهای باز
فضای سبز همگانی ، بوستان ، اراضی کشاورزی ، کشتزار و باغات ، میوه ، سبزی ، صیفی
اداری
اداره ی دولتی و خصوصی
امنیتی
پاسگاه نیروی انتظ
امی ، مرکز مقاومت بسیج
دامداری
مرکز پرورش دامهای گوشتی یا شیری ، مرغداری ، طویله و آغل
بایر
زمین های فاقد کاربری
کاربری های ویژه تولید
مزرعه میگو ، مزرعه کرم ابریشم و زنبور عسل
کاربری ویژه
پادگان نظامی در مقیاس بزرگ ، مراکز باستانی ، تاریخی و …
ماخذ : مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۱۸۰
۲-۳-عوامل موثر در تغییر کاربری اراضی کشاورزی :
در محافل علمی و برنامه ریزیهای کشورمان موضوع گسترش فیزیکی شهرها و مساله ی تغییر کاربری اراضی زراعی پیرامون آنها به سبب بزرگی وسعت سکونتگاههای شهری و نرخ شتابان شهر نشینی بیش از سکونتگاههای روستایی مطرح بوده و می باشد . اما اهمیت این مسائل در برخی نواحی جلگه ای به علت فراوانی تعداد و حجم جمعیتی روستاها کمتر از نقاط شهری نیست . مقایسه ی روند رو به گسترش فیزیکی نقاط شهری با سکونتگاههای روستایی کشورمان حاکی از آن است که به سبب بزرگی حجم جمعیتی و تراکم زیاد آن در شهرها به مراتب بسیار چشمگیر تر از نقاط روستایی به نظر می رسد . به همین دلیل مقوله ی رشد فیزیکی – کالبدی شهرها و مساله ی تغییر کاربری اراضی زراعی پیرامون آن بیش از نقاط روستایی مورد توجه بوده و اذهان اندیشمندان مختلف علوم ذیربط را در جهت یافتن راه حلهای ممکن به خود معطوف داشته است (نظری ، ۱۳۸۸ : ۲۲۶) . به طور کلی عوامل تاثیر گذار بسیاری را می توان نام برد که در تغییر کاربری اراضی نقش عمده ای دارند از آن جمله می توان به رها کردن فعالیتهای کشاورزی و جنگلداری ، استخراج معدن ، احداث صنایع و ساختمان و یا تخریب بناها ، احداث هتل ، رستوران ، خانه های دوم و مراکز تفریحی و پذیرایی ، اشاره داشت .
امروزه می توان مشاهده کرد که اراضی پیرامونی شهرها به علت جمعیت پذیری زیاد به ساخت و ساز اختصاص یافته اند و در حال حاضر رشد حساب نشده ی شهرها برای اراضی کشاورزی ، بیش از مساحتی است که به طور مستقیم به وسیله ی آنها اشغال می شود و این ناشی از تنشهای شهری مانند افزایش بهای زمین است . قسمت اعظم نواحی ایران دارای کاربری مرتعداری بوده . کاربری زراعت آبی و باغداری عمدتاً در دشتها و پیرامون شهرهاست . در حال حاضر با توجه به رشد روز افزون شهرها و روستاهای بزرگ ، باید ضمن حفظ کاربری باغات و اراضی کشاورزی ، گسترش آتی شهرها و صنایع به مسیرهایی سوق داده شود که تخریب به حداقل ممکن کاهش یابد . علاوه بر این ، اعمال کاربری بهینه کل ناحیه برای حفظ تعادل اکولوژیک و بهره وری مناسب از اراضی امری اجتناب ناپذیر است (سرور ، ۱۳۸۵ : ۹۸) . بر اثر رشد جمعیت آبادیها و تبدیل آنها به شهرهای کوچک و بزرگ و پیشرفت فناوری ، روشهای استفاده ی درست یا نادرست از آن تحت تاثیر نیاز ها قرار می گیرد و الویتها تغییر می یابد (سرور ، ۱۳۸۵ : ۹۷) . در این خصوص که چه زیستگاههایی به دلیل اهمیت و کمیابی می بایست نگهداری شوند ، باید تصمیم گیری و برنامه ریزی شود (سرور ، ۱۳۸۵ : ۹۶) . برای مثال یک مکان جدید مسکونی ، یا یک کانون تفریحی – توریستی گسترده با عملکرد ناحیه ای و فراناحیه ای با پیدایش و رشد خود سیمای تازه ای به فضای جغرافیایی می بخشد و روابط موجود را در سطحی فراتر از ناحیه تحت تاثیر قرار می دهد و به همین دلیل مکان یابی آنها مستلزم مطالعه در سطحی فراتر از ناحیه تحت تاثیر قرار می دهد و به همین دلیل مکان یابی آنها مستلزم مطالعه در سطح ناحیه و بالاتر است (سرور ، ۱۳۸۵ : ۱۶۰) . بنابراین بررسیهای مربوط به نوع استفاده از اراضی به منظور برنامه ریزی در زمینه ی مکان یابی بهینه برای فعالیتها با در نظر گرفتن تمام جوانب ضرورت می یابد (سرور ، ۱۳۸۵ : ۹۷) . نبود برنامه های لازم برای کاربری مناسب و قانونمند اراضی در عرصه های روستایی موجب تبدیل و تغییر نامناسب کاربریها ، تخریب اراضی کشاورزی ، مرتعی و جنگلی می گردد (مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۲۶۷) .

INLINE  اکسیدروی

۲-۳-۱-عامل پهنه بندی و تفکیک اراضی :
پهنه بندی اراضی در زمینه ی استقرار انواع فعالیتها خود موجب تفکیک اراضی می شود و بخشهای متفاوت یک ناحیه از نظر قابلیت و آسیب پذیری برای اهداف ویژه ای تعیین شده و از تداخل فعالیتهای ناسازگار در مجاورت یکدیگر جلوگیری می کند (سرور ، ۱۳۸۵ : ۱۵۰) .

۲-۳-۲-عوامل اجتماعی و اقتصادی اثر گذار در تغییر کاربری اراضی :
به طور کلی عوامل اثر گذار در تغییر کاربری اراضی کشاورزی را میتوان نامتناسب بودن تغییرات پیش بینی یا اعمال با فعالیتها و کارکردهای فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی روستاها دانست (مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۲۸۷) . از عوامل اجتماعی می توان به مهاجرت اشاره داشت .
می توان گفت مهاجرت جمعیت روستایی که مهم ترین عامل تغییرات جمعیتی به شمار می رود (مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۲۴۲) در روستاها به نوعی تغییر در کاربری اراضی کشاورزی را موجب می گردد . مهاجران با رها کردن اراضی خود و یا فروش اراضی کشاورزی باعث تغییر در کاربری اراضی کشاورزی می گردند (مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۲۷۶) .
تغییر کاربری اراضی کشاورزی هم به عنوان عامل مهم رشد اقتصادی و هم به عنوان عامل اصلی آسیب رسان زیست محیطی مورد توجه است . این تاثیر دو پهلو در بسیاری مقاصد باعث ایجاد معضلاتی می شود (قدمی ، فیروز نژاد ، مراد نژاد ، ۱۳۸۸ : ۲۲).
از طرفی باید پذیرفت که محدودیت اشتغال و فعالیت اقتصادی در محیط های روستایی ابعاد مختلفی دارد و معمولاً به صورت مسائل و نارسایی بروز می کند (مشیری و سعیدی ،۱۳۸۹ : ۲۶۵) .

۲-۳-۳-عوامل مالکیتی و حقوقی تاثیر گذار بر تغییر کاربر
ی اراضی کشاورزی :
یکی از مسائل قابل توجه در محیط های روستایی ، مسئله ی ارث بری است . این مسئله تاثیر فروانی بر نحوه ی شکل گیری و رشد ساختار اجتماعی – اقتصادی و همچنین روابط تولیدی در سکونتگاههای روستایی داشته است . عامل اساسی در ارث بری و از راه آن تقسیم زمین ،قطعه قطعه شدن زمین هر چند بیشتر اراضی و به دنبال آن تغییر کاربری اراضی می باشد (مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۲۲۷).

۲-۴-پیامدهای تغییر کاربری اراضی کشاورزی :
بی تردید روند شتابان شهر نشینی وپیامدهای مختلف آن به ویژه گسترش فیزیکی شهرها و بلعیدن اراضی زراعی پیرامون با عنایت به پدیده ی مهاجرتهای روستایی در سطح کلان ملی از اهمیت والایی برخوردار خواهد بود . لیکن نباید از اهمیت این مسئله در نقاط روستایی غافل بود . هر چند ممکن است نمودهای عینی گسترش فیزیکی روستا به سبب کم جمعیت بودن و پراکندگی آن بسیار بطئی و کند بوده و چندان هم به چشم نیاید . اما به دلیل تعدد این نوع سکونتگاهها در کشورمان بویژه در دشتها و جلگه های هموار که در فواصل اندکی از هم قرار گرفته اند ، از اهمیت خاصی برخوردار خواهند بود (نظری ، ۱۳۷۷ : ۲۲۷) پیامدهای آنچه می تواند در اراضی کشاورزی اتفاق بیافتد را باید به دقت روشن نمود زیرا امکان بوجود آوردن زیستگاههای جدید باید مد نظر باشد (سرور ، ۱۳۸۵ : ۹۶) جبران و بازسازی توان محیطی بسیار دشوار است و نادیده گرفتن توان طبیعی و محیطی پهنه ها دردراز مدت پیامدهای منفی خواهد داشت (سرور ، ۱۳۸۵ : ۱۵۶) .

۲-۴-۱- تغییر کاربری اراضی کشاورزی و تاثیر آن درگسترش سکونتگاههای روستایی :
از آنجایی که یکی از نیازهای اساسی انسان بعد از خوراک و پوشاک ، مسکن است ، مساکن عناصری هستند که منجر به اشغال فض می گردند لذا رابطه ی مستقیمی با تعداد جمعیت اشغال کننده دارند . یعنی هر چه تعداد و وسعت سکونتگاهها بیشتر و بزرگتر باشد ، فضای بیشتری را اشغال می کنند . از طرفی نحوه ی تخصیص اراضی نقاط روستایی به فعالیتهای مختلف در مقایسه با کاربریهای اراضی شهری هرچند تنوع کمتری را نشان می دهد ، لیکن گسترش روابط فی مابین این دو جامعه در سالهای اخیر و نیز افزایش جمعیت روستاها تحولات شگرفی را در پی داشته است ، که نمودهای آن به صورت تغییر در کاربری روستایی عینیت می یابد (نظری ، ۱۳۷۷ : ۲۳۵). در واقع بی توجهی به نیازهای آینده ی جمعیت روستایی به ویژه در زمینه ی تامین مسکن را میتوان نتیجه تندروی یا کندروی اختصاص اراضی به واحدهای مسکونی دانست (مشیری و سعیدی ، ۱۳۸۹ : ۲۸۷) .

۲-۴-۲- تغییر کاربری اراضی کشاورزی در ناسازگار

دیدگاهتان را بنویسید