تعریف قرارداد آتی و انواع آن از دیدگاه روانشناختی

قرارداد آتی

بند اول : تعریف قرارداد آتی

قرارداد آتی قراردادی است که فروشنده بر اساس آن متعهد میشود در سررسید معین، مقدار معینی از کالای مشخص را به قیمتی که الان تعیین میکنند، بفروشد و در مقابل طرف دیگر قرارداد متعهد میشود آن کالا را با آن مشخصات، خریداری کند. [1]

یک قرارداد آتی عبارت از توافق درخصوص خرید و فروش میزان معینی از کالا ویا دارایی مالی موضوع قرارداد به قیمت معین در تاریخ آتی معین است[2]قیمت در لحظه انعقاد قرارداد در تالار بورس تعیین میگردد. این قرارداد دارنده آن را متعهد میکند که دارایی موضوع قرارداد، یعنی دارایی پایه را که ممکن است کالا یا ارز یا اوراق بهادار ویا حتی یکی دیگر از ابزارهای مشتقه باشد، در آینده خریداری کند یا بفروشد. ویژگی اصلی قرارداد آتی ضابطه مند بودن آن است؛ بدین معنا که کمیت، کیفیت و خصوصیات فنی دارایی پایه و تاریخ و محل تحویل آن باید بر طبق ضوابط بورس باشد. دارایی پایه ضابطه مند شده را اصطلاحاً «قرارداد» میگویند.[3]

دستور‌العمل اجرایی قرارداد آتی در شرکت بورس کالای ایران قرارداد آتی را بدین شرح تعریف کرده است: «قراردادی است که فروشنده براساس آن متعهد می‌شود در سررسید معین، مقدار معینی از کالای مشخص را به قیمتی که الان تعیین می‌کنند بفروشد و در مقابل طرف دیگر قرارداد متعهد می‌شود آن کالا را با آن مشخصات خریداری کند و برای جلوگیری از امتناع طرفین از انجام قرارداد، طرفین به صورت شرط ضمن عقد متعهد می‌شوند مبلغی را به‌عنوان وجه تضمین نزد اتاق پایاپای بگذارند و متعهد می‌شوند متناسب با تغییرات قیمت آتی، وجه تضمین را تعدیل کنند و اتاق پایاپای از طرف آنان وکالت دارد متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر یک از طرفین را به عنوان اباحه تصرف در اختیار دیگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسید با هم تسویه کنند.”[4]

بند دوم : انواع قراردادهای آتی

نخستین و ساده‌ترین ابزار مالی مشتقه، قراردادهای آتی خاص بود. در این قرارداد، دو طرف قرارداد تعهد می‌کنند که در آینده در تاریخ معلوم، معامله‌ای را در قیمت مشخص شده در قرارداد با هم انجام دهند. دو طرف قرارداد، از خریدار و فروشنده تشکیل می‌شود. فروشنده در قرارداد تعهد می‌کند که دارایی اصلی موجود در قرارداد را در سررسید قرارداد تهیه کند و خریدار نیز متعهد می‌شود ثمن را تهیه کند و کالا را بخرد. [5]گام بعدی در توسعه ابزارهای مالی، حرکت از قراردادهای آتی خاص به قراردادهای آتی یکسان بود. نیاز به این قراردادهای جدید به سبب پاره‌ای از مشکلاتی بوده است که در قراردادهای پیشین وجود داشت. سه اشکال عمده در قراردادهای آتی خاص وجود داشت. اول این که هر یک از دو طرف قرارداد باید در جست‌وجوی طرف مقابل باشند تا همدیگر را یافته، با همدیگر قرارداد امضا کنند و سایر مشکلاتی که درباره مقدار و زمان قرارداد وجود داشت. دوم این که اگر یک طرف قرارداد به دلیلی نمی‌توانست به تعهد خود عمل کند، فروش قرارداد در بازار ثانویه به شخص ثالث امکان‌پذیر نبود. در واقع این ابزار، فاقد بازار ثانویه بود. سوم اینکه خطر نکول و عدم اجرای قرارداد در آن وجود داشت و نیز وقت گیر و هزینه بر بود. یک قرارداد آتی یکسان لزوما همان قرارداد آتی خاص استاندارد شده است. به این معنا که اندازه قرارداد یعنی مقدار قرارداد، تاریخ سررسید، کیفیت و مکان تحویل و غیره در آن برای هر کالا به صورت استاندارد است.[6] قــرارداد آتی یکســـان از نظر تعریف همانند آتی خاص اســـت، ولی از نظر ساختار، تفاوتهای اساسی با قرارداد آتی خاص دارد. مهمترین وجه تمـــایز قرارداد آتی یکســان نســبت به آتی خاص در این اســت که قرارداد آتی یکسان در بورسها معامله میشود؛ در حالیکه قرارداد آتی خاص در بازارهای فرابـــورس عرضه میشود. [7] البته قراردادهای آتی یکســان و ســایر مشــتقات، به رغــم مزایای هر یک، نمیتواند به طور کلی جایگزین قراردادهای آتی خاص شــود. در بازار مشــتقات، هر ابزاری جایگاه و مشتریان خاص خود را دارا است. برای نمونه در سالهای اخیر حجم معاملات  در بازارهای آتی خاص ارز حدود بیســت برابر حجــم معاملات  ارز در بازار قراردادهای آتی یکسان بوده است.[8]

INLINE  علل اضطراب صبحگاهی و راه هایی واسه کاهش اون 

 بند سوم : تحویل قرارداد آتی

تاریخ سررسید قراردادهای آتی بر روی یک کالا به صورت استاندارد و مشخص توسط بورس تعیین میشود و فقط برای سررسیدهای معینی که تعیین میشود امکان انجام معاملات آتی  وجود دارد در قراردادهای آتی اندازه هر قرارداد توسط بورس تعیین میشود و سرمایه گذاران فقط میتوانند مضربهای صحیحی از این مقدار را مورد معامله قرار دهند [9].

بند چهارم : فرصتهای سود آور قراردادهای آتی

شخص معامله گر در معاملات آتی تحت شرایط گوناگون می تواند سود ببرد وقتی معامله گری قراردادی را میخرد اگر قیمت پس از خرید او بالا رود سود برده است و بر عکس اگر قراردادی را بفروشدقیمت پایین رود او سود برده است .بنا بر این مشخص است کسی که حتی کالایی را نداشته ولی بدلیل اعتباری که در بازار دارد اقدام بفروش می نماید و در موقع مناسب آن را تهیه می نماید کارش آسان تر ازوقتی است که یک معامله گر واقعا به زحمت کالایی را فراهم کرده و درصدد فروش بر آید و در آنصورت موقعیت این معامله گر تناسبی با بازار آتی ندارد زیر کالا در دست اوست و او با ورود  در بازار نقدی آن را بفروش میرساند .[10]

: قراردادهای آتی در بورس کالای ایران , 1391, انتشارات شرکت بورس کالای ایران , ص15 [1]

[2]:  Kamali M.H. Islamic Commercial Law, an Analysis of Futures and Options, Islamic Texts Society, Cambridge, UK. 2003, P:6

: درخشان , مسعود , مشتقات و مدیریت ریسک در بازارهای نفت , موسسه مطالعات بین المللی انژری ,ص137[3]

: فریدونی , مجتبی , قرارداد آتی از منظر حقوقی و فقهی , 1391,شماره 2705,روزنامه دنیای اقتصاد , ص12[4]

INLINE  قاچاق ارز و مجازات اون 

: موسوی بجنوردی , محمد کاظم ,گزارش دومین همایش مدیریت مالی ایران ,1378,انتشارات به روش , ص 31[5]

: فریدونی , همان منبع , ص12[6]

[7] : Hudson-alastair.the law on financial derivatives .london –sweet and Maxwell .4ed 2006 –p: 44

: درخشان , مسعود , مشتقات و مدیریت ریسک در بازارهای نفت ,1383,چاپ اول ,موسسه مطالعات بین المللی انرژی ,ص139[8]

4: میر مطهری , احمد , فرصتهای سرمایه و مدیریت ریسک , 1381 , مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بانکداری اسلامی ,موسسه عالی بانکداری ایران , ص127

: رضایی , احمد , قرارداد آتی و اصطلاحات مربوطه , 1392,انتشارات وزرات بورس , ص17[10]