باید ها و نباید ها در نگرش مذهبی در خصوص خانواده

باید ها و نباید ها در نگرش مذهبی (اسلامی)

حسن خلق و نرم خویی

در منابع اسلامی درباره رعایت حسن خلق در خانواده بسیار سفارش شده بسیاری از آیات و روایات ، مردان  و زنان را به خوش اخلاقی با همسرانشان فرا می خوانند.

-خداوند رحمت کند بنده ای را که رابطه ی خود و خانواده اش را نیکو گرداند(صدوق،1413).

-بهترین زنان شما آنانی هستند که با شوهر خود مهربان و نرم خو هستند و با او همراهی می کنند(مجلسی،1404).

و نرم خویی و مهربانی که به دو صورت خوشرویی و خوش زبانی در افراد نمود پیدا می کند، نیز بسیار مورد توجه و تاکید بوده است. لبخند و تبسم یک نیروی شگفت انگیز اجتماعی دارد که هر کس با آن وارد جایی می شود همگان را به خود جلب می کند. هیچ نیرویی نمی تواند با کانون خانواده یا گروه دوستانی که در آنجا لبخند وشادی وجود دارد مقابله کند.همچنان که ترشرویی و ناخشنودی همیشگی ، دیر یا زود بر روی سلامت فکری ، روحی و جسمی انسان اثر می گذارد، تعادل روانی را برهم می زند.

پیامبر اکرم صلوات الله علیه: حق زن بر شوهر آن است که که او را گرسنه نگذارد و بدنش را بپوشاند و برای او روی درهم نکشد و در جای دیگری می فرمایند: با ایمان ترین افراد، کسی است که خوش اخلاق ترین آن ها و مهربان ترین آن ها با خانواده خود است . و من مهربانترین فرد با خانواده خود هستم(مجلسی،1404).

 

 

امام صادق علیه السلام می فرمایند: نیکی کردن به دیگران و خوشرویی محبت دیگران را جلب و انسان را وارد بهشت می گرداند و بخل ورزی و ترشرویی انسان را از خدا دور و وارد دوزخ می کند(کلینی،1365).

امام علی علیه السلم می فرمایند: پس در همه حال با همسران خود مدارا کنید و با ایشان نیکو سخن بگویید(مجلسی،1404).

مثبت اندیشی:

اصولا یکی از مهم ترین ویژگی های خانواده سالم ، تلقی مثبت و سازنده اعضا و یا به عبارتی مثبت اندیشی نسبت به یکدیگر است . افراد دارای این ویژگی همسر خود را با دید مثبت ارزیابی کرده و از جنبه های منفی او حتی الامکان چشم پوشی می کند.از سوی دیگر ، از اموری که با حسن ظن و مثبت اندیشی رابطه دارد ، سوء تفاهم است چه بسا اتفاق می افتد که گفته ها با شنیده ها همخوانی ندارد.و آنچه می گوییم غیر از چیزی است که طرف مقابل می فهمد برخی افراد به سبب داشتن روحیه ای خاص برای دچار شدن به سوء تفاهم به شدت آماده اند و ذهن آنها از هر سخنی ، برداشتی نامطلوب دارد. این افراد از موهبت خوش بینی بی بهره اندو حفظ روابط با آنها گاه بسیار دشوار است برخی از روان شناسان عامل اصلی اختلاف های زناشویی را سوء تفاهم می دانندو توصیه های فراوانی در این زمینه دارند.(حیدری،1387).

در منابع اسلامی گمان نیک نسبت به دیگران ، بسیار ستایش شده و بر فواید ومحاسن آن تاکید گردیده است که به برخی فرموده های امیر المومنین علیه السلام در این مورد اشاره می کنیم:

گمان نیکو به افراد، از بهترین خصایل و بزرگترین نعمت های الهی است. خوش گمانی ، اندوه انسان را کاهش می دهد و او ا از بر گردن گرفتن گناه ، نجات می دهد.و در جای دیگری فرمودند،کسی که به مردم حسن ظن داشته باشد، مهر و محبت آنان را به دست خواهد آورد(خوانساری،1373).

سپاسگزاری و قدردانی:

سپاسگزاری بازتاب عاطفی محبت و خوش اخلاقی است و اهمیت آن چنان مورد توجه شارع مقدس است که کوتاهی در اجرای آن همانند سستی در شکرگزاری به ساحت اقدس الهی به شمار آمده است. بدیهی است وقتی از عملکرد فردی تشکر می کنیم در حقیقت او را به نوعی تایید کرده ایم بنابراین سپاسگزاری زن و شوهر از یکدیگر ، صمیمیت میان آن دو را استوار می گرداند. باید توجه داشت که کوچکترین  تشکرها و قدردانی ها که بر زبان جاری می شود، بزرگترین و عمیق ترین آثار روانی را در طرف مقابل از خود به جای خواهد گذاشت.

امام رضا علیه السلام می فرمایند: هر کس از بنده ای که به او خوبی کرده تشکر نکند، شکر خدای عزوجل را به جای نیاورده است(مجلسی،1404).

امام صادق علیه السلام می فرمایند: بهترین زنان شما ، آن بانویی است که اگر به او چیزی دهند (و یا خدمتی کنند) سپاسگزاری کند و چنانچه از او باز گیرند راضی و خشنود باشد(کلینی،1365).

ابراز محبت:

انسان تشنه دوستی و محبت است و محبت انگیزه بسیاری از تلاش ها و زحمت های طاقت فرسای زندگی است و نخستین وظیفه روحی و عاطفی همسران آگاه سازی یکدیگر از علاقه و محبتی که نسبت به هم دارند ، می باشد که این ابراز ها باید در قالب های مختص انتظارات هر یک از زوجین باشد که این امر نیاز به شناخت روحیات و ویژگی های خاص هر دو جنس دارد.

INLINE  آشفتگیهای هیجانی از کجا نشات میگیرند؟

امام صادق علیه السلام می فرمایند: هر گاه کسی را دوست داشتی ، او را بدان آگاه ساز زیرا این کار دوستی را در میان شما استوارتر می سازد و در جای دیگری می فرمایند: زن در روابط خود و شوهر همدلش از سه چیز بی نیاز نیست،… و سوم ، آشکار کردن علاقه به شوهر با دلربایی و آرایش خود در برابرش ، به گونه ای که او می پسندد(مجلسی،1404).

پیامبر اکرم صلوات الله علیه می فرمایند: این گفته مرد به همسرش که (دوستت دارم) هرگز از قلب او خارج نمی شود(عاملی،1409).

مدارا و گذشت:

مدارا کردن به این معنا است که ما در زندگی جمعی ، برخی رفتار های نابه جای دیگران را تحمل کنیم و از آن ها چشم بپوشیم برای مثال اگر رفتار همسر ایرادی دارد که باعث آزار ما می شود آن را تحمل کنیم اگر تلاش ما برای برطرف کردن آن به جایی نرسید آن را وسیله ای برای تشنج ، درگیری و تضعیف پیوند خانوادگی قرار ندهیم چرا که هریک از ما نقاط ضعفی داریم که گاه اصلاح آن ها آسان نیست و یا همت لازم را برای برطرف کردن آن نداریم .بنابراین باید بپذیریم که زندگی مشترک معمولا بدون این عوارض نیست و هیچ یک از ما نیز معصوم نیست و کسی که خود را بدون نقص می داند از همه ناقص تر است البته هر کس باید تلاش کند از عیب های خود بکاهد و این لازمه رشد معنوی انسان و دستیابی او به یک زندگی سالم و پاکیزه است که از آن به حیات طیبه یاد کرده است.(حیدری،1387)

پیامبر اکرم صلوات الله علیه: کسی که برای نیل به پاداش الهی ، بر اخلاق بد همسر خود صبر می کند خداوند ثواب شاکران را به او عطا می کند(مجلسی،1404).

امام علی علیه السلام می فرمایند: همانا زن ، گلی خوش بو است نه یک قهرمان به همین دلیل در همه حال با او مدارا نما و با او نیکو مصاحبت کن تا زندگیت با خوشی باشد(صدوق، 1413).

عذرخواهی و پذیرش:

هیچ یک از ما معصوم و عاری از خطا و اشتباه نیستیم . هر فردی ممکن است در حق دیگران بدی کند. مهم این است که به هنگام پی بردن به اشتباه خود ، اعتراف و عذرخواهی داشته باشیم . ممکن است مرد بر اثر خستگی یا عصبانی نابه جا ، به همسر خود ، تندی کند یا زن با برخورد نامناسب و یا کوتاهی در انجام وظیفه ، سبب ناراحتی شوهر خود شود . در این هنگام باید از همسر خود عذرخواهی کندو از سوی دیگر بر طرف مقابل نیز لازم است عذر فرد خطاکار را بپذیرد و از لغزش او در گذرد.(حیدری، 1387).

امام علی علیه السلام می فرماید: عذرخواهی دلیل بر عاقل بودن فرد است و در جای دیگری می فرمایند:کسی که ازخطای خود معذرت خواهی کند گویا خطایی از او سر نزده است(خوانساری،1373).

امام صادق علیه السلام: بهترین زنان شما آن زنی است که هنگام غضب بر شوهر خود ، یا مورد غضب واقع شدن او، به همسرش بگوید دست من در دست توست. خواب به چشمانم نخواهد رفت تا موقعی که از من راضی شوی(صدوق،1413).

امام سجاد علیه السلام: اگر کسی از طرف راست به تو ناسزا گفت و سپس به طرف چپ تو رفت و از کار خود معذرت خواست عذر او را بپذیر(کلینی،1365).

حفظ اسرار و عیوب همسر:

اسلام برای آبرو و شخصیت افراد اهمیت فراوانی قائل است به گونه ای که در نظر دین اهمیت آبروی افراد کمتر از جانشان نیست. در خانواده، زن و شوهر به دلیل ارتباط تنگاتنگ با یکدیگر، کم کم با عیب و نقص های هم آشنا می شوند. خداوند نسبت همسران را به یکدیگر مانند لباس و تن می داند . رازدار بودن همسران درباره ی اسرار و عیوب یکدیگر نشانه الفت و صمیمت بسیار و اعتماد متقابل میان آن ها است.

امام صادق علیه السلام می فرماید: کسی که عیبی از مومنی بپوشاند  که از افشا شدنش می ترسد خداوند هفتاد عیب از عیب های دنیا و آخرت او را پوشیده می دارد(کلینی ، 1365).

خشونت و تند خویی:

این صفت رزیله ، از جنبه اجتماعی ، مشکلات جدی در روابط ما با دیگران ایجاد می کند و از محبوب شدن ما نزد دیگران می کاهد. داد زدن بر سر همسر و فرزندان و تندی کردن با آن ها ، آنان را رنجیده خاطر کرده، نسبت به زندگی خانوادگی دلسرد می نماید.

امام علی علیه السلام می فرماید: تند خویی نهایت حماقت است(مجلسی،1404).

INLINE  دانلود آهنگ بی کلام

آزار جسمی همسر:

یکی از کارهای بسیار زشت و غیر انسانی که از نمود های تند خویی است و در روایات به شدت از آن نهی شده ، اذیت و آزار همسر است. چرا که در چنین موقعیتی شخصیت او خرد می شود ، کرامت انسانی او آسیب می بینداحساس بی ارزشی و بی فایدگی می کند چنین زنی قدرت ابراز وجود و اظهار نظر را در مسایل خانواده نخواهد داشت و دچار افسردگی اضطراب و انواع بیماری های روانی می شود و از سویی مرد نیز شان و شخصیت خود را در جایگاه سرپرست خانواده از دست می دهد و حرمت اواز بین می رود .در چنین وضعیتی بنیان خانواده آسیب می بیندو قوام و استحکام خود را از دست می دهد(حیدری،1387).

امام صادق علیه السلام می فرماید: مؤمن در دین خود قوی و در عین نرمی و ملایمت با تدبیر است و سست و خشن و سنگدل نیست(کلینی، 1365).

پیامبر صلوات الله علیه: کسی که همسر اختیار کند باید او را اکرام نماید. و در جای دیگری می فرمایند: تعجب می کنم از مردی که همسرش را کتک می زند ، در حالی که خودش به کتک خوردن سزاوارتر است. (نوری،1408).

استهزا و مسخره کردن

یکی از رفتار های بسیار زشت و غیر اخلاقی که سبب آزار و اذیت دیگران می شودمسخره کردن است. در قرآن کریم و روایات به شدت از این عمل نهی شده است. از لحاظ روان شناختی ، کسانی که مردم را مسخره می کنند ، نوعی کمبود شخصیت دارند و از طریق کوچک کردن مردم ، می خواهند کمبود های خود را جبران و از این راه خود را اشباع کنند(حیدری،1387).

مسخره کردن در خانواده ، به رنجیده شدن همسر و فرزندان ، سردی و بی علاقگی در انجام وظایف مربوط به خانواده ،اختلاف های خانوادگی و نارضایتی از زندگی زناشویی می انجامد.

امام باقر علیه السلام:هیچ کسی مؤمنی را مورد طعن و سرکوفت قرار ندهد مگر اینکه به بدترین مرگ ها بمیرد و سزاوار است که به خیر و صلاح باز نگردد(کلینی،1365).

پیامبر اکرم صلوات الله علیه: کسی که دیگران را مسخره می کند هیچ گاه به راستگویی مردم در دوستی با او طمع نداشته باشد(صدوق،1413).

جرو بحث و منازعات لفظی:

یکی از مسایل اساسی در برقراری ارتباط با دیگران ، به ویژه در روابط زن وشوهر ، پرهیز از جرو بحث بر سر مسایل کم اهمیت است. اغلب می بینیم که زن یا شوهر ، نظری را ابراز می کند و با پافشاری ، قصد تحمیل آن را بردیگری دارد طرف مقابل نیز برای فرار از از این تحمیل با تمام وجود در برابر آن می ایستد و از پذیرش آن سر باز می زند و اینجاست که کار به در گیری و مشاجره می کشد. برخی افراد عادت دارند که در هر مساله ای حق را به جانب خود بدهند و طرف مقابل را موظف به پذیرش بی چون چرای نظر خود بدانند. این توقع ، برخاسته از غروری بی جاست که به نوعی لجبازی می انجامد. گروهی نیز پذیرش حرف طرف مقابل را نوعی تسلیم می دانندو بنابر این از آن سر باز می زنند و نوعی لجاجت پیشه می کنند. در روایات معصومین علیهم السلام با بیان پیامد های بد مجادله ها و منازعات لفظی بدون نتیجه ، توصیه فراوانی شده که حتی در صورت بر حق بودن نیز از آن خود داری کنیم.(حیدری،1387).

پیامبر اکرم صلوات الله علیه می فرماید: با تقوا ترین افراد کسی است که از بحث و جدل بیهوده بپرهیزد، هرچند که حق با او باشد(صدوق،1413).

امام علی علیه السلام: کسی که بر آبروی خود بیمناک است از جدال بپرهیزد(سید رضی،406ق).

امام علی علیه السلام  می فرماید: از بحث و جدل بپرهیز چرا که با این کار سفیهان را علیه خود تشویق می کنی و دوستی و برادری خود را با دیگران فاسد می کنی(نوری،1408).

گفت و گوهای خصومت آمیز، دوستی های دیرین را از بین می برد و پیوند های محکم را زایل می کند و کم ترین زیان این جدال ها آن است که هریک از طرفین می خواهد بر دیگری غلبه کند و این خود مایه اصلی افتراق و جدایی است از این رو هر گاه یکی طرفین ، با لجاجت بر نظر خود پافشاری کند ، طرف مقابل باید از پی گیری بحث خودداری ورزد و با سکوت ، بی علاقگی اش را به ادامه بحث نشان دهد. هر یک از ما باید خودمان را بهتر بشناسیم و گمان نکنیم که نظر ما همواره درست است . گاه آرای ما بر اساس آگاهی ها کافی نیست بنابراین باید با انعطاف و نرمش به یک تبادل نظر منطقی تن دهیم.(حیدری ، 1386).